Οι Πειρασμοί των Γιορτών και η Οδοντική Υγεία των Παιδιών
Γλυκά, ζάχαρη και ο κίνδυνος της τερηδόνας
γράφει η Μαρία Αγραπίδου
Η εορταστική περίοδος που προηγείται των πρώτων μηνών του νέου έτους συνοδεύεται παραδοσιακά από αυξημένη κατανάλωση γλυκών. Μελομακάρονα, κουραμπιέδες, σοκολατάκια, επιδόρπια και ζαχαρώδη σνακ αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι των οικογενειακών συγκεντρώσεων και της γιορτινής ατμόσφαιρας. Για τα παιδιά, οι γλυκές αυτές γεύσεις συνδέονται με χαρά, επιβράβευση και συναισθηματική ασφάλεια. Ωστόσο, η περίοδος αυτή —και κυρίως η παρατεταμένη κατανάλωση ζάχαρης που συχνά συνεχίζεται και μετά τις γιορτές— μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην οδοντική υγεία των παιδιών, με κυριότερη την εμφάνιση τερηδόνας.
Τερηδόνα: ένα παγκόσμιο πρόβλημα παιδικής υγείας
Η τερηδόνα αποτελεί τη συχνότερη χρόνια νόσο της παιδικής ηλικίας παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από 510 εκατομμύρια παιδιά εμφανίζουν τερηδονική φθορά στα νεογιλά δόντια τους. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η κατανάλωση ελεύθερων σακχάρων, δηλαδή ζάχαρης που προστίθεται στα τρόφιμα και τα ποτά, αλλά και αυτής που περιέχεται φυσικά σε μέλι, σιρόπια και χυμούς φρούτων.
Πώς η ζάχαρη καταστρέφει τα παιδικά δόντια
Στο στόμα όλων μας ζουν βακτήρια, με κυριότερο τον Streptococcus mutans, τα οποία σχηματίζουν την οδοντική πλάκα — μια κολλώδη μεμβράνη πάνω στην επιφάνεια των δοντιών. Όταν τα παιδιά καταναλώνουν γλυκά, τα βακτήρια αυτά μεταβολίζουν τα σάκχαρα και παράγουν οξέα.
Τα οξέα επιτίθενται στην αδαμαντίνη (το σκληρό εξωτερικό στρώμα των δοντιών), προκαλώντας απομεταλλοποίηση, δηλαδή απώλεια ασβεστίου και φωσφόρου. Αν αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται συχνά, η αδαμαντίνη εξασθενεί, δημιουργούνται μικρές κοιλότητες και τελικά αναπτύσσεται τερηδόνα.
Στα παιδιά, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, καθώς τα νεογιλά δόντια έχουν λεπτότερη αδαμαντίνη. Επιπλέον, κάθε κατανάλωση γλυκού προκαλεί μια «επίθεση οξέος» που διαρκεί 20 έως 40 λεπτά. Όταν η ζάχαρη καταναλώνεται συχνά μέσα στη μέρα —ιδιαίτερα με τη μορφή τσιμπολογήματος— τα δόντια δεν προλαβαίνουν να επαναμεταλλοποιηθούν. Τα κολλώδη γλυκά επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς παραμένουν προσκολλημένα στα δόντια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες
Σύγχρονες συστηματικές ανασκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι η υψηλή κατανάλωση ζαχαρούχων τροφίμων και ποτών σχετίζεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο τερηδόνας στα παιδιά, ιδιαίτερα όταν η πρόσληψη ελεύθερων σακχάρων υπερβαίνει το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Μελέτες σε παιδικούς πληθυσμούς των ΗΠΑ και της Ευρώπης καταγράφουν σαφή συσχέτιση μεταξύ προστιθέμενης ζάχαρης και τερηδονικής φθοράς, ανεξάρτητα από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες.
Οι συνέπειες πέρα από τα δόντια
Η τερηδόνα δεν είναι μόνο ένα αισθητικό ή οδοντιατρικό πρόβλημα. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, λοιμώξεις, δυσκολία στη μάσηση, προβλήματα στη διατροφή και στην ομιλία, αλλά και ψυχολογικές επιπτώσεις λόγω χαμηλής αυτοεκτίμησης. Επιπλέον, η εμφάνιση τερηδόνας στην παιδική ηλικία αποτελεί ισχυρό προγνωστικό δείκτη για αντίστοιχα προβλήματα και στην ενήλικη ζωή.
Τι συστήνουν οι διεθνείς οργανισμοί
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει η πρόσληψη ελεύθερων σακχάρων να παραμένει κάτω από το 10% της συνολικής ημερήσιας ενέργειας και ιδανικά κάτω από το 5%, για μεγαλύτερη προστασία της οδοντικής υγείας. Για τα παιδιά, αυτό αντιστοιχεί περίπου σε 19–25 γραμμάρια ζάχαρης την ημέρα (4–6 κουταλάκια), ανάλογα με την ηλικία. Για παιδιά κάτω των 2 ετών, συνιστάται η αποφυγή ζαχαρούχων ποτών.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδοδοντιατρικής (AAPD) τονίζει ότι τα γλυκά πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο και κατά προτίμηση μετά τα κύρια γεύματα, όχι ως ενδιάμεσα σνακ.
Πώς προστατεύουμε το παιδικό χαμόγελο όλο τον χρόνο
• Μέτρο και σωστό timing: Περιορίστε τα γλυκά σε συγκεκριμένες στιγμές της ημέρας, ιδανικά μετά τα γεύματα.
• Έξυπνες επιλογές: Προτιμήστε γλυκά με ξυλιτόλη ή μικρές ποσότητες σκούρας σοκολάτας.
• Καθημερινή στοματική υγιεινή: Βούρτσισμα δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα (1000–1500 ppm για παιδιά), χρήση νήματος όπου ενδείκνυται και ξέπλυμα με νερό μετά την κατανάλωση γλυκών.
• Εναλλακτικά σνακ: Φρούτα, ξηροί καρποί και τυρί, που βοηθά στην εξουδετέρωση των οξέων.
• Τακτικές επισκέψεις στον οδοντίατρο, ιδιαίτερα μετά περιόδους αυξημένης κατανάλωσης ζάχαρης.
Οι γιορτές μπορεί να πέρασαν, όμως οι συνήθειες μένουν. Με σωστή ενημέρωση και ισορροπημένες επιλογές, μπορούμε να προστατεύσουμε το χαμόγελο των παιδιών μας όχι μόνο εποχικά, αλλά μακροπρόθεσμα.
Πηγές
• World Health Organization. Sugars and dental caries. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sugars-and-dental-caries
• WHO Guideline: Sugars intake for adults and children. https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028
• Added Sugar and Dental Caries in Children: A Scientific Update. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6242348/
• Impact of unhealthy food and beverage consumption on children’s risk of dental caries: systematic review. https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/82/11/1539/7471577
• Action on Sugar: Sugars and tooth decay. https://www.actiononsugar.org/sugar-and-health/sugars-and-tooth-decay/
• AAPD Policy on Dietary Recommendations. https://www.aapd.org/media/policies_guidelines/p_recdietary.pdf
Μαρία Αγραπίδου
Μαρία Κ. Αγραπίδου DDS (Dr. Medic stomatologue) Χειρουργός Οδοντίατρος
– Αντιπρόεδρος Υγείας γυναικών Ευρωπαϊκής Ένωσης EUW
– Πρόεδρος Επιτροπής Επιστημονικού Περιοδικού Οδοντιατρικού Συλλόγου Πειραιώς και μέλος ΔΣ
About the Author
