Η γλώσσα, η μνήμη, οι οικογενειακές σχέσεις, η απώλεια και η ανάγκη του ανθρώπου να συμφιλιωθεί με το παρελθόν του βρίσκονται στον πυρήνα της παράστασης «Mother Tongue», της Γεωργίας Τσαγκαράκη, η οποία επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στη σκηνή του THEATRE OF THE NO. Με μια ιδιαίτερη σκηνική σύνθεση που συνδυάζει stand-up comedy, spoken word, αφήγηση και animation, η δημιουργός επιχειρεί να προσεγγίσει δύσκολες ανθρώπινες εμπειρίες μέσα από μια εναλλαγή χιούμορ και συγκίνησης, ελληνικής και αγγλικής γλώσσας. Η φετινή επιστροφή της παράστασης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς συνοδεύεται από έναν κύκλο ανοιχτών συζητήσεων με ειδικούς ψυχικής υγείας, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να προσεγγίσει βαθύτερα ζητήματα ψυχικού τραύματος και θεραπευτικής επαναφήγησης.Η Γεωργία Τσαγκαράκη, δημιουργός, σκηνοθέτιδα, ηθοποιός και δραματοθεραπεύτρια, μας προσκαλεί σε ένα ταξίδι ανάμεσα στην τέχνη, την ανθρώπινη εμπειρία και τη δύναμη της προσωπικής αφήγησης.Συζητάμε μαζί της για τη γέννηση του «Mother Tongue», τη σημασία της μητρικής γλώσσας, τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο το θέατρο μπορεί να δημιουργήσει χώρο για ουσιαστικό διάλογο και βαθύτερη κατανόηση.

Κυρία Τσαγκαράκη, το «Mother Tongue» επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο THEATRE OF THE NO. Πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτής της παράστασης και τι σημαίνει για εσάς το γεγονός ότι ένα τόσο προσωπικό έργο συνεχίζει να συναντά το κοινό;
Αρχικά εμφανίστηκε η ηρωίδα, μέσα από ένα διήγημα που έγραψα το 2008. Συνέχισε να με απασχολεί, με την ιδιαιτερότητά της και τη συμπεριφορά της, μέσα από διάφορες γραφές, όχι θεατρικές αρχικά. Κατά τη διάρκεια του κορονοϊού ωρίμασε η ιστορία, απέκτησε τα επίπεδα που χρειαζόταν για να υποστηρίξει αυτόν τον χαρακτήρα και πήρε μορφή μονολόγου. Σαν να υπήρχε ανάγκη να ειπωθεί αυτή η ιστορία της Skyler Doukas. Για μένα κάθε έργο που γράφω, σκηνοθετώ ή παίζω είναι προσωπικό· συνδέομαι βαθιά με όλα τα υλικά που αναλαμβάνω, κι έτσι υπάρχει πάντα συγκίνηση όταν αυτό κάνει γκελ στο κοινό και αφορά. Το συγκεκριμένο έργο κουβαλάει πολλά χρόνια ενασχόλησης και αφοσίωσης, στοιχεία από δικά μου βιώματα και αναμνήσεις· επομένως το μοίρασμα έχει ένα άλλο στοίχημα, και είναι μεγάλη η χαρά μου που το έργο έχει ανταπόκριση, γεγονός που οδήγησε και στην απόφασή μας με το θέατρο να το συνεχίσουμε και φέτος.
Ο τίτλος «Mother Tongue» έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς συνδέεται τόσο με τη μητρική γλώσσα όσο και με τη μητέρα, την καταγωγή και την ταυτότητα. Τι αντιπροσωπεύει τελικά η «μητρική γλώσσα» στην παράστασή σας; Είναι μόνο ένας τρόπος επικοινωνίας ή και ένας βαθύτερος τρόπος σύνδεσης με τις ρίζες και τις μνήμες μας;
Το θέσατε πολύ ωραία· είναι, νομίζω, ακριβώς αυτό: ένας τρόπος επικοινωνίας, όπως κάθε γλωσσική σύμβαση, αλλά και ένας βαθύτερος τρόπος σύνδεσης με τις ρίζες και τις μνήμες μας. Αγαπάω βαθιά τη γλώσσα και τις λέξεις, τη σημασία που κρύβουν, τις εικόνες που κουβαλάνε και την αίσθηση που μεταδίδουν, Μέσα στη μητρική γλώσσα είναι αποτυπωμένα κομμάτια της ζωής μας, αισθήσεις, αναμνήσεις ευτυχισμένες αλλά και τραυματικές. Στο έργο, λοιπόν, η μητρική γλώσσα λειτουργεί ως όχημα επανασύνδεσης με την εμπειρία που πλήγωσε, αλλά και με την αγάπη που δεν εκφράστηκε.
Στην παράσταση συνδυάζετε stand-up comedy, spoken word, αφήγηση και animation, ενώ κινείστε ανάμεσα στο χιούμορ και τη συγκίνηση. Πόσο δύσκολο είναι να προσεγγίζει κανείς ευαίσθητα ζητήματα, όπως το οικογενειακό τραύμα και η απώλεια, μέσα από μια τόσο πολυδιάστατη σκηνική γλώσσα;
Η σκηνική γλώσσα οφείλει να είναι πολυδιάστατη, ακόμα κι αν δεν φαίνεται. Ακόμα καλύτερα μάλιστα αν δεν φαίνεται. Χρησιμοποιούμε όρους τώρα για να επικοινωνήσουμε, αλλά στην ουσία το κάθε έργο είναι ένας γρίφος που ζητάει να λυθεί. Κι ο δημιουργός οφείλει να ανακαλύψει τα κρυμμένα μυστικά που θα τον αποκωδικοποιήσουν. Όλα αυτά τα στοιχεία, λοιπόν, που απαρτίζουν τη σύμβαση του Mother Tongue ήταν εντελώς απαραίτητα και προέκυψαν από ανάγκη και όχι αισθητική απόφαση, προκειμένου να ειπωθεί η ιστορία. Όταν ήρθε η ώρα της σκηνοθεσίας του έργου, προσπάθησα να αφουγκραστώ θεατρικά τα ζητήματα που κατοικούν στο έργο, κρατώντας πάντα στο μυαλό μου τον στόχο, που ήταν —και είναι πάντα για μένα— να επικοινωνηθεί η ιστορία.

Ως δημιουργός, σκηνοθέτιδα, ηθοποιός αλλά και δραματοθεραπεύτρια, προσεγγίζετε την ανθρώπινη εμπειρία από διαφορετικές οπτικές. Πώς επηρεάζει η ιδιότητά σας ως δραματοθεραπεύτριας την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Μπορεί το θέατρο να λειτουργήσει ως ένας χώρος προσωπικής αναγνώρισης και συναισθηματικής απελευθέρωσης για τον θεατή;
Το θέατρο από μόνο του είναι μια θεραπευτική δράση. Είτε «παίζοντας» μια ιστορία, είτε παρακολουθώντας την, έχουμε την τάση, ως άνθρωποι, να οδηγούμαστε στην ταύτιση, τη μεταμόρφωση και, κατ’ επέκταση, στην κάθαρση. Ασχολούμαι με την αρχαία ελληνική τραγωδία πολλά χρόνια και έχω δημιουργήσει μια θεατρική εκπαιδευτική μέθοδο (The Spiral Effect), που έχει πάρει την έμπνευσή της από την έννοια του συνυπάρχειν, όπως τη συναντάμε στο χορό της αρχαίας τραγωδίας. Με απασχολεί, δηλαδή, πολύ η θεραπευτική ιδιότητα του «μαζί», που μπορεί να ανθίσει σε θεατρικές συνθήκες, όχι αναγκαστικά επαγγελματικές. Η αυτογνωσία και η προσωπική ανάπτυξη με όχημα το θέατρο είναι ένα δώρο που μπορεί να κάνει κάποιος στον εαυτό του. Είχα την ευκαιρία να αναπτύξω κι άλλο τη μέθοδό μου φέτος, που επιχορηγήθηκα από έναν οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να ερευνήσω τη δύναμη της τελετουργίας μέσα σε αστικά περιβάλλοντα. Με εργαλείο τις Βάκχες του Ευριπίδη, ένα έργο πάνω στο οποίο δουλεύω 10 χρόνια τώρα, ταξίδεψα στα Βαλκάνια και εφάρμοσα το Spiral Effect, ενσωματώνοντας παραδοσιακά στοιχεία της κουλτούρας κάθε χώρας σε διάλογο με το έργο του Ευριπίδη. Οι θεραπευτικές διαστάσεις που πήρε η έρευνα ήταν μεγάλες, σχετικές πάντα με τον τόπο και την ομάδα που εμψύχωνα. Στο επαγγελματικό θέατρο, οι «θεραπευτικές διαστάσεις» μιας παράστασης αναγνωρίζονται υποκειμενικά από τον κάθε θεατή. Η ψυχαγωγία μπορεί να έχει θεραπευτικές διαστάσεις, όπως και οι αφορμές για σκέψη, συζήτηση, συνδιαλλαγή, επικοινωνία. Όλες οι πτυχές της τέχνης του θεάτρου είναι εν δυνάμει θεραπευτικές.
Φέτος, η παράσταση πλαισιώνεται και από ανοιχτές συζητήσεις με ειδικούς ψυχικής υγείας μετά από επιλεγμένες παραστάσεις. Τι σας ώθησε σε αυτή την πρωτοβουλία και πόσο σημαντικό θεωρείτε να συνεχίζεται ο διάλογος με το κοινό και μετά το τέλος μιας θεατρικής εμπειρίας;
Στο συγκεκριμένο έργο θεωρώ ότι μπορεί να έχει ενδιαφέρον ο διάλογος μετά, καθώς μένουν στον αέρα συναισθήματα και έννοιες που ίσως χρειάζεται να λεκτικοποιηθούν. Παρατήρησα πέρυσι, μετά το τέλος της παράστασης, ότι το κοινό είχε ανάγκη να κάτσει λίγο ακόμα μέσα στο θέατρο, σε ησυχία. Λίγο αργότερα υπήρχε η ανάγκη για συζήτηση και ανταλλαγή σκέψεων. Σε αυτή την τάση απαντάμε φέτος με κάποιες οργανωμένες συζητήσεις, ώστε να δοθεί η ευκαιρία για ένα derolling, όπως λέμε και στη Δραματοθεραπεία, καθώς η παράσταση είναι έντονη. Δεν πιστεύω όμως ότι όλες οι παραστάσεις χρειάζονται συζήτηση μετά· είναι, άλλωστε, υποκειμενικός ο τρόπος επεξεργασίας μιας πληροφορίας που σου δίνεται από ένα έργο.

Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το «Mother Tongue»; Και ποιο είναι το προσωπικό μήνυμα που θα θέλατε να αφήσετε σε εκείνους που ίσως αναγνωρίσουν στη σκηνική ιστορία κομμάτια της δικής τους ζωής;
Εύχομαι το έργο και η παρουσίασή του να είναι τόσο ανοιχτά ώστε να μπορεί ο καθένας να δει, να πάρει, να σκεφτεί ό,τι επιθυμεί. Κι αν πρέπει οπωσδήποτε να πω κάτι ως μήνυμα, αυτό σχετίζεται περισσότερο με αυτό που έζησα δημιουργώντας το έργο, κι όχι τόσο με το περιεχόμενό του: Να επενδύουμε τον χρόνο και τον χώρο που χρειάζεται σε αυτό που αγαπάμε, ώστε να αναπτυχθεί, και να τολμάμε να το μοιραζόμαστε.